Każde oko ma w polu widzenia miejsce, w którym nic nie widzi, a mimo to na co dzień nie dostrzegamy żadnej dziury w obrazie. Ślepą plamkę można znaleźć w kilka minut, mając tylko kartkę i długopis. Wyjaśniamy, czym jest i dlaczego mózg tak skutecznie ją przed nami ukrywa.
Czym jest ślepa plamka
Światło wpadające do oka pada na siatkówkę, czyli cienką warstwę tkanki wyściełającą jego wnętrze. Znajdują się w niej komórki światłoczułe, które zamieniają światło na sygnały elektryczne. Sygnały te biegną do mózgu nerwem wzrokowym, a ten musi w jakimś miejscu opuścić gałkę oczną.
Właśnie w tym miejscu, nazywanym tarczą nerwu wzrokowego, nie ma komórek światłoczułych. Światło, które na nie pada, nie zostaje zarejestrowane. Dlatego mówimy o plamce ślepej albo ślepej plamce. To zupełnie normalna cecha budowy oka, którą mają wszyscy ludzie, a nie objaw choroby.
Ślepa plamka leży z boku od środka pola widzenia, po stronie skroni. W prawym oku znajduje się więc nieco na prawo od punktu, na który patrzymy, a w lewym nieco na lewo. Jest dość duża, ale na co dzień zupełnie jej nie zauważamy.
Prosty test w domu
Do wykonania testu potrzebujesz białej kartki, czarnego długopisu lub flamastra i linijki. Całość zajmie około pięciu minut.
- Na środku kartki, w poziomie, narysuj mały krzyżyk.
- Odmierz od niego około 8 cm w prawo i narysuj wyraźną czarną kropkę o średnicy kilku milimetrów.
- Trzymaj kartkę przed sobą, w odległości mniej więcej 30 cm od twarzy. Krzyżyk powinien być po lewej stronie, a kropka po prawej.
- Zakryj dłonią lewe oko i patrz prawym oczem wyłącznie na krzyżyk. Nie przenoś wzroku na kropkę.
- Powoli przybliżaj i oddalaj kartkę o kilka centymetrów, cały czas patrząc na krzyżyk.
- W pewnym momencie kropka zniknie. Wtedy trafiłeś w ślepą plamkę.
Podane odległości są orientacyjne. Jeśli kropka nie znika, spróbuj zmienić dystans między kartką a twarzą albo odsunąć kropkę nieco dalej od krzyżyka. Ważne, by oko było nieruchome, bo każde zerknięcie na kropkę natychmiast ją przywraca.
Jak sprawdzić drugie oko
Aby przetestować lewe oko, zakryj prawe i patrz na kropkę, a nie na krzyżyk. Teraz to krzyżyk powinien zniknąć przy odpowiedniej odległości. Ślepa plamka lewego oka leży bowiem po jego lewej stronie, więc układ rysunku trzeba odwrócić w stosunku do poprzedniego testu.
Wersja z linią
Ciekawy wariant polega na narysowaniu zamiast kropki grubej poziomej kreski, która przechodzi przez miejsce ślepej plamki. Gdy kreska trafi w ślepą plamkę, zwykle nie widać w niej przerwy. Mózg po prostu ją „domyka”. To dobra ilustracja tego, co dzieje się w naszym widzeniu każdego dnia.
Dlaczego jej nie widzimy
Brak dziury w obrazie wynika z kilku zjawisk, które działają jednocześnie.
- Dwoje oczu. Obszar, którego nie widzi jedno oko, widzi zazwyczaj drugie. Ślepe plamki leżą po przeciwnych stronach pola widzenia, więc w widzeniu obuocznym wzajemnie się uzupełniają.
- Dopełnianie przez mózg. Nawet gdy patrzymy jednym okiem, mózg wypełnia brakujący fragment, bazując na tym, co widać wokół. Jeśli tło jest jednolite albo regularnie wzorzyste, uzupełnia je tak, że nie czujemy braku.
- Ruchy oczu. Nasz wzrok stale wykonuje drobne, szybkie ruchy. Dzięki nim miejsce, które chwilę temu wypadło w ślepej plamce, zaraz trafia na inną część siatkówki.
- Przyzwyczajenie. Mózg od urodzenia pracuje z takim obrazem i uznaje go za normalny. Nie traktuje braku sygnału z tego miejsca jako informacji, że coś znikło.
Można więc powiedzieć, że to, co widzimy, jest częściowo rekonstrukcją wykonaną przez mózg, a nie wiernym zapisem tego, co dociera do oka. Ślepa plamka jest jednym z najprostszych dowodów na to, że wzrok to proces, w którym mózg aktywnie interpretuje dane.
Kiedy warto zwrócić uwagę na wzrok
Znalezienie ślepej plamki w teście to nic niepokojącego, a jej istnienie nie wymaga żadnych działań. Domowy test nie jest jednak badaniem medycznym i nie zastąpi wizyty u okulisty. Nie służy do oceny stanu zdrowia oczu.
Warto skontaktować się z lekarzem, jeśli zauważysz u siebie coś nowego i nietypowego, na przykład:
- ciemną lub zamazaną plamę w polu widzenia, która jest widoczna także przy normalnym patrzeniu,
- zniekształcone, pofalowane linie prostych przedmiotów,
- nagłe pogorszenie widzenia lub utratę jego fragmentu,
- błyski światła albo nagły wysyp „mętów” przed oczami.
Takie objawy nie mają nic wspólnego z naturalną ślepą plamką i najlepiej, aby ocenił je specjalista. Zalecane częstotliwości badań kontrolnych zależą od wieku i indywidualnej sytuacji, więc najlepiej zapytać o nie okulistę lub lekarza rodzinnego.
Podsumowanie
Ślepa plamka to miejsce, w którym nerw wzrokowy opuszcza oko i gdzie nie ma komórek światłoczułych. Każdy ją ma, a dzięki współpracy obu oczu, ruchom wzroku i „domalowywaniu” obrazu przez mózg nie zauważamy jej w codziennym życiu. Prosty test z kartką i kropką pozwala zobaczyć, jak to działa, i jest przyjemnym sposobem na zrozumienie, że widzenie to coś więcej niż samo oko.